Samtök um betri byggð kt: 540499-3069 hafa samþykkt að hefja málsókn gegn íslenska ríkinu fyrir ólögmæta landtöku í Vatnsmýri í Reykjavík á árinu 1946.

​

Teymið í þessu verkefni er framkvæmdastjórn Samtaka um betri byggð:

​

•  Anna Ingólfsdóttir, prófessor

•  Gunnar H Gunnarsson, verkfræðingur

•  Örn Sigurðsson, arkitekt
   

Löfræðistofa verkefnisins er: 

​

Með því að styrkja þetta verkefni ert þú að taka þátt í því að ná fram réttlæti sem íbúar í Reykjavík eiga skilið. Þannig leggur þú grunn að hagkvæmara og skilvirkara borgarumhverfi.

 

Með íbúabyggð í Vatnsmýri, möguleikum á nýrri austur/vestur stofnbraut og hring tengingu á umferð um höfuðborgarsvæðið verður framtíð borgarumhverfisins margfalt hagkvæmara.

​

Á þeim 80 árum frá því ríkið tók landið í Vatnsmýri, lofthelgina yfir Nesinu og skipulagsvaldið með fjandsamlegum og ólögmætum hætti af Reykvíkingum hefur ráðherra samgöngumála hverju sinni haft forystu um það fyrir fyrir hönd flugvallarsinna að misbeita ægivaldi misvægisins ótæpilega gegn brýnustu hagsmunum borgarbúa og til mikils tjóns fyrir íslenskt samfélag og þjóðarhag.

​

En að sjálfsögðu er formlegt vald ríkisins yfir landnotkun í Vatnsmýri, yfir borgarþróun Reykjavíkur og yfir örlögum og lífsgæðum borgarbúa nákvæmlega ekki neitt samanber lög um sveitarstjórnir, lög um skipulag, íslenska stjórnarskrá, alþjóðlega mannréttindasáttmála, almenn ákvæði um eignarrétt og almannaheill, sjálfar hugmyndirnar um lýðræði og réttarríki.

​

Þetta ímyndaða vald hvílir á átta áratuga fjandsamlegu, fordæmalausu og óréttmætu landráni íslenska ríkisins á kjörlendi Reykvíkinga í Vatnsmýri. Það virkjast aðeins með fádæma dáðleysi og meðvirkni kjörinna fulltrúa Reykvíkinga á Alþingi og í borgarstjórn. Um leið og einn eða fleiri kjörnir fulltrúar spyrna við fæti og andmæla svo eftir verður tekið hrynur spilaborg samgönguráðherra til grunna því „keisarinn er jú ekki í neinu“.

​​

​​

​

​

​

 

Samtök um betri byggð eru frjáls og óháð fagsamtök (NGO) á sviði skipulags borgarinnar.

 

Samtökin líta eingöngu til allra stærstu þátta borgarmyndarinnar, til þéttleika og annara gæða byggðar, til öryggis og almannavarna, hvar skuli koma búseta, stofnbrautir, athafnasvæði, miðborgir, flugvellir og hafnir. Tilgangur samtakanna er að bera fram athugasemdir og ábendingar við áform, aðgerðir og aðgerðaleysi skipulagsyfirvalda og að gera tillögur að betra borgarskipulagi á aðal- og svæðisskipulags sviði Reykjavíkur og höfuðborgarsvæðis HBS í þágu almannaheilla.

​

Ábendingar og tillögur samtakanna miða ávallt við algildar forsendur vestrænnar heimsspeki og alþjóðlegra mannréttindasáttmála. Að allir menn séu jafnir, að lýðræðislegur meirihlutavilji og almannaheill séu alltaf í fyrirrúmi og réttur minnihluta sé jafnan tryggður. Að almennt gildi að tveir af tegund sé stærra mengi en einn af sömu tegund.

Að gefnum þessum forsendum leiðir af sjálfu sér að Samtök um betri byggð hafa sjálfkrafa rétt fyrir sér í öllum sínum ábendingum og tillögum, sem  settar eru fram í þessu samhengi sem ætlað er að vera umgjörð um lýðræðisleg og mannvæn gildi skv. mannréttindasáttmálunum.

​

Þess vegna setja samtökin ekki fram skoðanir á skipulagsmálum með tillögum sínum og ábendingum, aðeins það sem er best vitað á hverjum tíma miðað við ofangreindar forsendur. Af sömu sökum geta samtökin aldrei gert málamiðlanir eða slegið af kröfum um hámarks ábata fyrir sem flesta borgara hverju sinni. Samtökin aðlaga tillögur sínar og ábendingar jafnóðum að rökstuddum athugasemdum og gagnrýni. Á 25 ára starfstíma samtakanna hafa engar slíkar athugasemdir og gagnrýni borist.

​

Samtök um betri byggð þiggja hvorki styrki né innheimta þau félagsgjöld og stjórnarmenn leggja fram þá nauðsynlegu vinnu og gögn, sem þörf er á fyrir verkefnin, sem efst eru á forgangslista hverju sinni. Samtökin miðla þekkingu sinni til ráðamanna skipulagsmála á fundum og með gögnum og greinargerðum.

​

Á fyrsta starfsári Samtaka um betri byggð 1999–2000 gerðu þau ítarlega tillögu að þéttri og blandaðri miðborgarbyggð í Vatnsmýri og mikilli endurnýjun og þéttingu byggar frá Kringlumýrarbraut að Elliðaám auk lauslegs heildarskipulags alls HBS með hliðsjón af vinnu Ness Planners, sem gerðu fyrsta svæðisskipulag HBS 1999-2001.

​

​

Samtök um betri byggð hafa víða komið við í skipulagsmálum á meira en 25 árum 

​

1. Samtök um betri byggð gáfu út heftið „Nesið, þróun til vesturs“ í febrúar 2000 (sjá).

2. Fyrir tilstuðlan Samtaka um betri byggð var efnt til atkvæðagreiðslu um framtíð herflugvallar Breta í Vatnsmýri 2001 og samþykkt að hann leggðist af fyrir árslok 2016.

3. 2005 var efnt til alþjóðlegrar hugmyndasamkeppni um heildarskipulag Vatnsmýrar, sömuleiðis fyrir tilstuðlan samtakanna.

4. 2007 voru kynntar 136 tillögur kunnáttufólks í borgarskipulagi hvaðanæfa að úr veröldinni, þar á meðal tillaga unnin á vegum Samtaka um betri byggð.

5. Á árunum 2013 – 2015 áttu Samtök um betri byggð fulltrúa í Rögnunefdinni, sem fann ákjósanlegt flugvallarstæði í Hvassahrauni, raunar það sama og Airport Consultants 15 árum fyrr.

6. Samtökin hafa gert rökstuddar athugasemdir við allar tillögur að Aðalskipulagi Reykjavíkur, Svæðisskipulagi HBS og við allar Samgönguáætlanir ríkisins á þessari 21. öld.

7. Samtök um betri byggð hafa margítrekað beitt sér fyrir bættu umferðaröryggi og almannavörnum á höfuðborgarsvæðinu HBS. Þau hafa ma. gert tillögur að brú yfir Kleppsvík í væntanlegri Sundabraut og að umbótum á Vesturlandsvegi í gegn um Mosfellsbæ (brú yfir Varmárdal, stokk undir miðbæjarsvæðið).

8. Samtökin settu fram tillögu að aðskilnaði siglinga og hafnarstarfsemi í Sundahöfn 2008 til að greiða fyrir skilvirkara skipulagi hafnarinnar og strandlengjunnar við Sund og Voga en ekki síður til að stuðla að eðlilegri verðlagningu á sjóflutningum.

9. 2003 gerðu Samtök um betri byggð og Höfuðborgarsamtökin tillögur að Hringbraut í stokk frá Snorrabraut að Njarðargötu. Götustæðið var þá niðurgrafið í hæfilega dýpt og því ákjósanlegt að nýta verðmætar lóðir ofan á stokknum, sem hefðu auk þess fjármagnað gerð hans.

​

Á níunda og tíunda áratug 20. aldar störfuðu nokkrir af stofnendum Samtaka um betri byggð að tillögugerð og ábendingum í borgarskipulagi með Laugavegs- og Miðborgar samtökunum og undir óformlegu heiti Samtaka um betri borg. Á þeim tíma leit ma. dagsins ljós hugmynd að opnanlegri brú yfir hafnarkjaft gömlu Reykjavíkurhafnar og rökstuddar athugasemdir við olíubirgðastöð í Örfirisey og olíuflutninga þaðan um þéttbýl borgarhverfi.

​

​

Samtök um betri byggð hafa aldrei notið sannmælis eða viðurkenningar á meðal ráðandi afla hérlendis líkt og sambærileg norræn og evrópsk NGO samtök njóta í sínum heimalöndum.

 

Þó er samtökunum vel kunnugt um að mark sé tekið á málflutningi þeirra. Oftar en ekki taka þó kjörnir fulltrúar fram að samtökin hafi rétt fyrir sér en viðkomandi skipulagsmálefni sé annað hvort ... „pólitískt ómögulegt“ eða að ... „þetta er ekki rétti tíminn“. Slíkum ummælum fylgja aldrei skýringar en augljóst er að hinir kjörnu eru ekki að gera skyldu sína gagvart kjósendum og samfélaginu öllu.

​

Við stofnun árið 1999 kom í ljós að Samtök um betri byggð höfðu varpað sér út í alversta forarpytt íslenskrar stjórnmálaumræðu með því einu að nefna lokun bresks herflugvallar í Vatnsmýri sem grunndvallar forsendu mannvænnar borgar, samfélags og opinnar og réttlátrar stjórnunar skipulagsmála eins og skipulagslög mæla fyrir um. Á fundi stjórnar samtakanna það ár með Sturlu Böðvarssyni þáverandi ráðherra samgöngumála sagði hann án skýringa að ... „ef flugvöllurinn fer verður Reykjavík of góð“. Eftirmaður Sturlu, Kristján L Möller, ítrekaði þessi fjarstæðukenndu ummæli forvera síns orðrétt á fundi með Samtökum um betri byggð 2005.

​

​

Flugvallarkostir á höfuðborgarsvæðinu - sameiginleg athugun ríkis, Reykjavíkurborgar og Icelandair Group - hlaða niður neðst í "Ýmislegt efni"

​

Árið 2000 beitti þáverandi borgarstjóri Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sér fyrir því, eftir mikinn þrýsting frá Samtökum um betri byggð að kosið yrði í Reykjavík um framtíð herflugvallar í Vatnsmýri. Í mars 2001 samþykkti meiri hluti kjósenda að flugstarfseminni skyldi hætt þar árið 2016. Fjárvana Samtök um betri byggð stóðu ein og óstudd gegn meiri og minni hluta borgarstjórnar Reykjavíkur, gegn Alþingi, ríksstjórn og sameinuðum og fjársterkum flugeira Íslands, sem jós fé í kosningabaráttuna.

En samtökin unnu kosninguna. Þar með var teningum kastað og engu er líkara en eitri hafi verið sturtað í flest vatnsból því upp reis harðsnúin og ófyrirleitin en vel fjármögnuð hreyfing svokallaðra flugvallarvina, sem í rösk 20 ár hafa stjórnað samfélagsumræðu um herflugvöllinn í Vatnsmýri í krafti og í skugga mikils misvægis atkvæða, með tóm öfugmæli, útúrsnúninga, hálfsannleika, þvætting og lygar að vopni í anda Pútín og Trump.

​

Við eðlilegar aðstæður í hinum frjálsa og þróaða heimi og víðar, annars staðar en á Íslandi, er borgarskipulag í raun ekki mjög flókin fræðigrein. Hvarvetna eru almannaheill í fyrirrúmi,  ekkert leynimakk, allar áætlanir miðaða við að gagnast sem flestum sem best og lengst, mikið samráð við borgarana, byggt á því besta, sem fyrir er og  byggt á því að tvisvar tveir eru fjórir.

​

Árið 1946 fundu afspyrnulélegir ráðamenn á Íslandi hins vegar upp á því í fullkomnum aulaskap og vanþekkingu að snúa á hvolf algildum sannindum og mörg þúsunda ára reynslu mannkyns af borgarmótun. Þeir rændu þá besta mannvistar- og byggingarsvæði Reykvíkinga í Vatnsmýri, þar sem skyldi koma þétt og blönduð miðborgarbyggð og negldu þess í stað niður herflugvöll Breta sem syðri brúarsporðinn í loftbrú Flugfélags Akureyrar.

​

Um leið sviftu þeir Reykvíkinga allri lofthelgi yfir Nesinu vestan Elliðaáa og rændu borgarbúa auk þess skipulagsvaldinu í skjóli og í skugga ótrúlegs dáðleysis kjörinna fulltrúa Reykvíkinga í borgarstjórn og á Alþingi. Allan lýðveldistímann og lengur hafa þessir kjörnu fulltrúar komið af landsbyggðarstýrðum framboðslistum landsmálaflokkanna og eru því vanhæfir og þjakaðir af þöggun og þrælsótta af völdum misvægis atkvæða.

​

Við slíkar aðstæður er ekkert lengur einfalt og eðlilegt í borgarskipulaginu. Uppspuni, lygar, svik og prettir spinnast saman í óleysanlega vítahringi, sem enginn hvorki vill né getur leyst. Glundroði ríkir og heildarmyndin og samhengi hlutanna er löngu horfið sjónum flestra. Kjörnir fulltrúar óttast svipuhöggin og gera allt, sem þeim er skipað, til að viðhalda flugi í Vatnsmýri og baneitruðum og síversnandi afleiðingum, sem það veldur borgarbúum, þjóðarbúinu og landsmönnum öllum, einnig þeim, sem beita sér mest í þágu þessa 80 ára gamla herflugvallar.

​

Hinir kjörnu eru ónæmir fyrir tjóninu, sem er orðið svo óskaplegt og umfangsmikið að fæstir sjá það lengur. Gegn betri vitund láta flestir lærðir og leikir, kjörnir og ráðnir líkt og ástandið sé eins og það á að vera. Óupplýstir borgarbúar þekkja ekki annað eftir 80 ára samfélagsáþján.

​

​

Samtök um betri byggð hafa oft verið sökuð um róttækni og óbilgirni vegna einarðrar afstöðu sinnar.

 

En þau geta að sjálfsögðu aldrei farið út fyrir þann þrönga ramma og forsendur um að allir menn séu jafnir, að lýðræðislegur meirihlutavilji og almannaheill séu alltaf í fyrirrúmi. Þau geta aldrei stigið inn á það þjóðmálasvið, sem er mótað af grimmilegri misbeitingu valdsins af misvægi atkvæðanna, misbeitingu valds sem orsakar mjög útbreitt og eitrað samfélagsmein þöggunar og þrælsótta, ekki síst hjá kjörnum fulltrúum Reykvíkinga í borgarstjórn og á Alþingi.

​

Ekki eru allir jafnir á Íslandi og hafa aldrei verið. Til upphafs nútímanns um miðja 19. öld réðu bændur öllu og frá heimastjórn til þessa dags hefur arfleifð gamla bændasamfélagsins, misvægi atkvæða, svifið yfir, undir og allt um kring, skekkt og bjagað allt þjóðlífið, áætlanir, ákvarðanir, ráðstafanir, störf þingsins og sjálft samtalið. Samræður á eðlilegum og vitrænum grundvelli eru útilokaðar við þessar aðstæður. Fáir sjá skóginn fyrir trjánum, ekki heildarmyndina og ekki samhengi hlutanna. Staðreyndum og röksemdum er sópað út af borðinu. Samtök um betri byggð tala samt sínu máli á þessum skrumskælda vettvangi og leitast við að segja það sem segja þarf.

​

Misvægi atkvæða í kosningum til löggjafaþings er hvergi meira í vestrænum lýðræðisríkjum en á Íslandi.

 

Bein og augljós afleiðing þess er að landsmenn eru ekki jafnir fyrir lögum og valdi. Feneyjanefndin og Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, hafa margoft bent íslenskum stjórnvöldum á þennan alvarlega misbrest og ítreka við hverjar alþingiskosningar í áratugi að allar fullyrðingar um að Ísland sé meðal fremstu lýðræðisríkja séu án vafa orðum auknar. Að óbreyttu eiga hugmyndirnar góðu um réttarríki, lýðræði og jöfnuð hér varla góðan samastað.

​

Aðgangi að lögum er misskipt. Í íslensku lagasafni eru um 800 virk lög og lagabálkar. Sé annar helmingur þeirra frá 20. öld  þegar misvægi var amk 300% og hinn frá 21. öld þegar misvægið er ekki „nema“ 100% sést að það hallar mjög á hag hinna valdalausu í íslensku samfélagi. Lögin eru þó sum fremur „hlutlaus“ en á móti kemur að Alþingi sendir árlega og með stuttu árabili frá sér lög og áætlanir, sem áratugum saman hafa hyglað þeim, sem búa við aukið vægi atkvæða í þremun landsbyggðakjördæmum, ma. árleg fjárlög og 5 ára samgönguáætlanir. Hér er mikið og verðugt rannsóknarefni.​

​

​

Samtök um betri byggð settu saman þróun byggðar í 20 ár - hlaða niður í "Ýmislegt efni"

​

Óhæfuverk ríkisins gagnvart Reykvíkingum árið 1946 er ekki fyrnt þó bótaréttur borgarbúa sé það fyrir löngu vegna deyfðar og aðgerðarleysis borgaryfirvalda. Reykvíkingar geta hins vega hafið töku lóðarleigu nú þegar af borgarlandi undir flugbrautum gamla herflugvallarins. Það er reyndar ein helsta skylda kjörinna fulltrúa að fara vel með eignir og auðlindir sveitarfélags. Taka lóðarleigu í Vatnsmýri er því mikilvægur hluti skyldustarfa kjörinna fulltrúa Reykvíkinga.

​

Einstaklingar og hópar tengdir Samtökum um betri byggð hafa amk. þrisvar á þessari 21. öld staðið að reykvísku og borgarlegu framboði til borgarstjórnar Reykjavíkur til þess fyrst og fremst að rjúfa skarð í sameiginlega varðsstöðu landsmálaframboðanna um herflugvöllinn í Vatnsmýri og auk þess reynt að komast í slíka stöðu með þátttöku í prófkjörum „fjórflokksins“.

​

Félagar úr Samtökum um betri byggð áttu verulegan þátt í stofnun Borgarahreyfingarinnar veturinn 2008 – 2009. Tilgangur þeirra var að stuðla að því að ný stjórarskrá lýðveldisins liti loks dagsins ljós. Frá stofnun 1999 og raunar mun fyrr var frumkvöðlum Samtaka um betri byggð ljóst að djúpstætt misgengi í íslensku samfélagi, misvægi atkvæða í kosningum til Alþingis, væri undirliggjandi orsakavaldur flests þess, sem með kerfisbundnum hætti fer stöðugt úrskeiðis í íslensku samfélagi, líkt og á færibandi. Enn sér ekki fyrir enda þeirrar öfugþróunar. Handhafar hins illa fengna valds hafa komið upp víggirðingu um kosningalögin svo ekki verði unnt að hróflað við misvægi atkvæða nema með auknum meiri hluta á Alþingi.   

​

15. febrúar 2024

 

Fyrir hönd framkvæmdastjórnar Samtaka um betri byggð

 

Örn Sigurðsson